Để nhìn thẳng vào quán tính gồng gượng của những người đứng đầu, chúng ta cần sòng phẳng trả lời một câu hỏi: Lãnh đạo là một công việc hay một phẩm chất? Bạn đang lãnh đạo vì bạn chọn đó làm cái nghề của mình, hay bạn lãnh đạo vì đó chính là phẩm chất tự thân của bạn?
Sự khác biệt trong câu trả lời sẽ định hình toàn bộ cách một con người vận hành cuộc đời và tổ chức của họ:
Nó sẽ luôn là một thứ ở bên ngoài để bạn phải đạt đến, phải đuổi theo. Đã là nghề nghiệp trong một xã hội vận hành bằng hiệu suất, bạn buộc phải đặt mục tiêu cao và cao hơn nữa. Vision, Goal, hay Win lúc này trở thành những cột mốc áp lực. Bạn bị cuốn vào một đường đua không có vạch đích, nơi bạn phải liên tục nỗ lực dồn dập để chứng minh năng lực dội dư của mình, cố tạo ra những kết quả đạt ngưỡng A-plus để nuôi dưỡng cảm giác thành công của cái nghề đó.
Bạn đơn giản là ở đó, hiện diện trọn vẹn với những gì đang xảy ra. Bạn không đuổi theo một vị trí hay một cái danh, mà bạn dấn thân hành động vì bản chất của sự kiến tạo mang lại niềm vui tại tâm. Đối với người mang phẩm chất lãnh đạo, họ hiểu rõ năng lực của mình và biết cách sử dụng một nguồn năng lượng vừa phải (ngưỡng A) để giải quyết những gì có thể xảy ra. Họ không cần phải cố rướn lên một cách cực đoan để tạo ra cái gọi là A-plus chỉ nhằm thỏa mãn những ảo tưởng hay sự công nhận bên ngoài. Năng lượng vừa phải đó không phải là sự thiếu hụt, mà là sự thông tuệ của một người biết thế nào là "đủ", biết lúc nào cần hành động tuôn chảy và lúc nào cần lùi lại để vạn vật tự vận hành.
Từ đây, một ranh giới rất rõ ràng được vạch ra: Điều gì khác biệt giữa một người thực hành phẩm chất lãnh đạo và một người đang biểu diễn lãnh đạo?
Người biểu diễn lãnh đạo thực chất đang làm cái nghề lãnh đạo bằng một cái tôi (ego) đầy lo âu. Vì sợ hãi sự sụp đổ, sợ hãi việc không đạt được kỳ vọng cứng nhắc do chính mình vẽ ra, họ phải "diễn" sự quyền lực, "diễn" sự kiểm soát và áp đặt. Họ tung hô trao quyền nhưng trong lòng đầy nghi kỵ; họ hô hào lắng nghe nhưng thực chất là đang ép buộc cộng sự lao tác theo một agenda có sẵn. Họ xem con người xung quanh như những công cụ, những đạo cụ trên sân khấu để giúp họ hoàn thành "vở diễn" thành công của mình. Việc cố gắng dư thừa của họ chính là năng lượng gồng gượng để giữ cho tấm màn nhung của buổi biểu diễn không bị hạ xuống.
Ngược lại, người là phẩm chất lãnh đạo không có nhu cầu biểu diễn. Họ không đeo mặt nạ của sự toàn năng. Sự buông bỏ của họ không nằm ở những câu tuyên bố lý thuyết có phần bất khả thi như "Tôi không nghĩ nữa, tôi không gồng gượng kiểm soát nữa". Bởi một nhà điều hành không thể ngừng tư duy. Thay vào đó, đó là một lựa chọn mang tính cam kết và niềm tin nội tâm rất thực tế:
"Tôi chọn tin tưởng vào năng lực của đội ngũ, và chọn tin rằng có những khả năng nằm ngoài tầm kiểm soát kiểm soát của tôi, nhưng chúng có thể mang lại kết quả kỳ diệu vượt xa những gì tôi tự toan tính."
Khi người đứng đầu đặt xuống niềm tin đó, họ sẽ để sự vận hành của tổ chức thay đổi một cách rất cụ thể, tinh tế và lịch lãm:
Thay vì kiểm soát hành vi, họ neo giữ không gian định hướng: Bạn không còn can thiệp vào cách nhân sự đi đứng, báo cáo từng giờ hay viết từng dòng email (micro-management). Bạn thiết lập một khung tư duy rõ ràng, sang trọng và lịch thiệp, sau đó lùi lại một bước đúng nghĩa như một vị nhạc trưởng – người không chơi thay nhạc cụ của bất kỳ ai, nhưng giữ cho cả dàn nhạc cùng một nhịp sinh học.
Chuyển từ "giao việc" sang "trao quyền có khoảng trống": Khi trao một dự án, thay vì cài cắm sẵn một agenda áp đặt ngầm, bạn để cho cộng sự tự kiến tạo giải pháp. Bạn cho họ thời gian để suy ngẫm, để sai và để tự điều chỉnh. Khoảng trống đó chính là nơi sự sống động và sáng tạo tự thân của họ được kích hoạt.
Hạ bộ lọc định kiến để lắng nghe trọn vẹn: Trong các cuộc họp, bạn không ngồi nghe chỉ để tìm sơ hở và bẻ lái theo ý mình. Bạn im lặng lâu hơn, quan sát nhiều hơn, và cho phép những ý kiến khác biệt – thậm chí đối lập với hình dung ban đầu của bạn – được hiện diện một cách trọn vẹn.
Chính trong không gian không có sự biểu diễn và kiểm soát ngột ngạt đó, điều kỳ diệu (magic) sẽ tự hiển lộ. Khi người đứng đầu trả lại không gian nguyên bản, không còn dùng quy trình cứng nhắc để bóp nghẹt con người, họ cho phép những cộng sự xung quanh cũng được quyền hiện diện như những bản thể sống động. Môi trường làm việc cởi mở, lành mạnh và sự trao quyền đích thực tự động được thiết lập mà không cần bất kỳ sự cưỡng cầu nào.
Ngừng cố gắng dư thừa không có nghĩa là ngừng hành động, ngừng trải nghiệm. Nó không phải là sự buông xuôi lười biếng. Bạn vẫn bước đi, vẫn kiến tạo, nhưng bằng phẩm chất tự tại và phong thái ung dung của một người dẫn dắt chân thật.
Giống như cách một vị nhạc trưởng tài ba dẫn dắt một bản giao hưởng một cách chậm rãi, cân bằng nhưng đầy nghệ thuật và hiệu quả — họ không vội vã chơi thay nhạc cụ của người khác, không gồng rướn chiếm lĩnh sân khấu, nhưng cả không gian âm nhạc đều vận hành đâu ra đấy nhờ một trật tự tự nhiên vững chãi. Bạn ứng dụng chính nhịp điệu sang trọng đó vào quản trị: dùng năng lượng vừa phải để hành động tuôn chảy, để tổ chức tự vận hành bằng sự sống động vốn có, và quan trọng nhất, để chính bạn tìm lại được trật tự nguyên bản của sự hạnh phúc và bình yên ngay trong thực tại.
